Stel je vraag!

Paleontoloog Anne Schulp geeft antwoord

Heb jij een prangende vraag over Tyrannosaurus rex? Dan kun je die hier stellen! Vul het formulier aan de onderkant van de pagina in en Anne geeft je dan zo snel mogelijk antwoord. Als Anne je vraag heeft beantwoord, krijg je een e-mailbericht toegestuurd.

Je kunt hier ook tussen de vragen kijken of die van jou al een keer gesteld is.

Voor vragen over de campagne Tientje voor T. rex zelf, bijvoorbeeld over de procedure van het doneren of over de cadeaus, kun je terecht bij de veelgestelde vragen

Als T. rex jongen had, kon hij ze dan ook opeten?

T. rex jonkies (DeviantArt Tuomas Koivurinne)

Interessante vraag. En moeilijk te beantwoorden. Ik ken geen voorbeeldevan T. rexskeletten waar de afgekloven botjes van jonge T. rexen in de buik bewaard gebleven zijn. Maar dat roofdieren jonkiesvan hun eigen soort opvreten kómt wel eens voor. Dus het zou zeker kunnen dat andere rexen wel eens de jonkies van een andere rex opvraten. Dat dieren hun éigen jonkies opvreten komt veel minder vaak voor.

Dinosoorten waarvan werd gedacht dat ze 'nieuw' waren, blijken soms toch van dezelfde soort. Daspletosaurus, Albertosaurus, Gorgosaurus en in Mongolië de Tarbosaurus zijn verwanten van T. rex. Hoe weten we zo zeker dat deze soorten geen echte T. rex zijn? En worden deze soorten ook opnieuw onderzocht om écht vast te stellen dat het ook echt om verschillende soorten gaat? En gaan jullie dat ook doen met het exemplaar dat jullie gevonden hebben?

Het onderzoek dat de stamboom van de dino's "inkromp" is voor T. rex niet heel relevant. Dat onderzoek ging vooral in op soorten die maar van enkele botten bekend waren. Voor T. rex is dat niet het geval, en deze soort is duidelijk en in eindeloos veel details te onderscheiden van Daspletosaurus, Albertosaurus en alle andere grote theropoden. Sterker nog, er zijn binnen T. rex zoveel verschillen, dat sommige onderzoekers wel eens gesuggereerd hebben dat er misschien wel meer soorten Tyrannosaurus hebben rondgelopen. Natuurlijk gaan we, als het lukt om de nieuwe rex naar Leiden te krijgen, ook bij deze (straks: "onze") T. rex kijken wat de precieze overeenkomsten en verschillen zijn met andere rexen. Bij alles wat we nu bij de opgraving voorbij hebben zien komen gingen er nog geen alarmbellen af; vooralsnog lijkt het op een "gewone", maar wel een heel oude T. rex, van de "robuuste" vorm.


Tarbosaurus bataar (Wikimedia)

Stamt de kip echt af van T. rex?

T. rex droeg misschien veren op de kop (DeviantArt Pheaston)

De kip stamt niet rechtstreeks van T. rex af. Wel is het zo dat T. rex én de kip een gemeenschappelijke voorouder hebben - een vleesetende dino die ergens in de Jura leefde. Ze zijn dus wél familie!


In de documentaire van de BBC Walking With Dinosaurs wordt de vrouwelijke T. rex afgebeeld als een agressievere soort dan de mannelijke, klopt dat nog steeds? En is het correct dat het mannetje een andere dino doodmaakte om een vrouwtje te "lokken", zodat hij met haar ook kon paren?

Dat weten we niet zeker. We weten wel dat er bij T. rex in de botten de sporen van allerlei verwondingen bewaard zijn gebleven – soms zelfs ook de beten van andere T. rexen. Je kunt aan een bijtspoor alleen niet zien of het door een mannetje of door een vrouwtje is gemaakt; de gebitten van meneer en mevrouw rex verschillen daar niet genoeg voor. Het verhaal in de BBC-docu is vooral gebaseerd op vergelijkingen met diergedrag zoals we dat nú bij vogels en reptielen tegenkomen. En als je er voor kiest om je verhaal als een soort natuurfilm te vertellen (waar de BBC in deze serie voor gekozen heeft), dan zul je de details waar je geen fossiel bewijs voor hebt er toch een beetje bij moeten verzinnen. En of dat in dit geval correct was zullen we waarschijnlijk nooit weten. 
T. rex in de aanval (John Sibbick)

Had T. rex ook een echt groot hart, of gewoon een hart, of geen hart?

T. rex had - net als alle andere dino's - gewoon een hart. En om een dier van vijfduizend kilo op gang te houden, heb je een fors hart nodig. Een "echt groot hart" dus! Bekijk ook de tekening van de organen van T. rex met het hart in roze/paars.

Is het mogelijk om nog te achterhalen op de site of deze T. rex ook veren had?

We hebben bij de opgraving met de grootst mogelijke zorg de zandsteen rondom de botten verwijderd, en met ogen op steeltjes naar mogelijke veer- of huidafdrukken gekeken. Helaas leent dit gesteente zich niet erg goed voor het bewaard blijven van zulke "tere" afdrukken, dus de verwachtingen op dat vlak waren al niet erg hooggespannen. Hoe dan ook: we weten hoe de (zeldzame) dinosaurushuidafdrukken er kúnnen uitzien, maar we zijn in dit geval in het veld nog niets tegengekomen. Wel is de kans natuurlijk aanwezig dat er gaandeweg het prepareerwerk tóch nog iets tevoorschijn komt. Veel botten hebben we immers met een flinke hoeveelheid omringend gesteente geborgen. De kans is dus zeker nog niet verkeken!

Pluizige T. rex (DeviantArt)

Klopt het dat in T. rexfossielen dezelfde eiwitten (collageen) zijn gevonden als in kippen? Kun je hieruit afleiden dat de kip van T. rex afstamt?

Survival (Wikimedia)

Het is inderdaad gelukt om uit Tyrannosaurusbot wat (stukjes van) eiwitten te isoleren. Collageen is een eiwit dat onder meer voor de stevigheid zorgt in cellen. Zonder collageen in onze cellen zouden we in elkaar zakken als een plas yoghurt. Juist collageen blijft verhoudingsgewijs goed bewaard; veel andere eiwitten zijn in veel kleinere hoeveelheden aanwezig, en ze gaan bovendien ook veel sneller kapot. Collageen komt niet alleen voor bij kippen, maar in allerlei vormen bij heel veel verschillende dieren. Op zich kan de vondst van collageen dus nog niet zo heel veel zeggen over de verwantschappen van een T. rex, een kip of een willekeurig ander dier. 


Waarom had T. rex van die uitstekende "wenkbrauwen"?

Bij T. rex is de "wenkbrauw" een los stukje "huid-verbening", die bij de mannetjes altijd een los element blijft. Bij vrouwtjes groeit het op latere leeftijd aan de schedel vast.Voor deze grote wenkbrauw is wel een functie bedenken. Het is een fraai zonnescherm, net een pet. Dat is natuurlijk handig om als roofdier je prooi op te sporen. Maar zeker weten we dit nog niet.  

Kop T. rex (Peter Schouten)

Wanneer arriveert het skelet van T. rex in Nederland?

Lopend T. rex skelet (Black Hills Institute)

We zijn nog druk bezig met het werven van sponsoren en het gaat hartstikke goed! Wanneer T. rex daadwerkelijk in Nederland arriveert weten we nog niet, maar we verwachten dat we T. rex sowieso in 2016 kunnen laten zien tijdens de T. rex tentoonstelling in Naturalis. 

At T. rex ook een klein beetje planten, net zoals bijvoorbeeld katten?

T. rex zal niet of nauwelijks planten gegeten hebben. Zijn gebit was helemaal gebouwd op het eten van vlees. Maar ook grote vleeseters (zoals leeuwen, of katten) krijgen zo nu en dan een hapje plantaardig voedsel binnen... in de vorm van de nog niet of enigszins verteerde stukken plant in de buik van hun prooi. Of T. rex zo nu en dan ook nog een blaadje van het één of ander uit een boom plukte, dát zullen we waarschijnlijk nooit weten, maar erg waarschijnlijk lijkt het niet. Gaandeweg de evolutie van een andere groep vleesetende dino's, de vogels, zien we op een zeker moment wél de overstap naar een gedeeltelijk of volledig vegetarisch dieet.

Goeie vraag!

Waarom had T. rex het altijd op Triceratops voorzien?

Triceratops (Wikimedia)

T. rex had het niet alleen op Triceratops voorzien, ook andere dinosaurussoorten stonden regelmatig op het menu. Wél is het zo dat Triceratops veel voorkwam in het gebied waar T. rex leefde, en we vinden vaak door T. rex afgekloven Triceratopsbotten. Het was dus waarschijnlijk een aantrekkelijke, niet al te lastig te vangen prooi. Maar super-kieskeurig was T. rex zeker niet!

Is het al mogelijk om de vondsten van T. rex te bezichtigen in een museum of ergens anders?

De vondsten die we in Wyoming hebben gedaan, de T. rex-voet en de stukjes poot, zijn voorzover ik weet nog niet verder uitgeprepareerd. Onze Amerikaanse collega's steken op dit moment alle energie in het prepareerwerk aan de rex die we in Montana hebben opgegraven. Het lab waar dat gebeurt is helaas niet geschikt om ook publiek in te ontvangen. Wel proberen we via Tientje voor T. rex en twitter en facebook zo nu en dan updates te versturen. Natuurlijk zijn er in diverse musea in de VS wel al (originele) T. rex-skeletten te zien – de meest bekende is "Sue", die in het Field Museum in Chicago staat. In Washington heeft het Smithsonian een speciale expo over T. rex, en ook het American Museum of Natural History heeft fraai materiaal. Daarnaast is het skelet van "Stan" te zien in het museum van het Black Hills Institute, in Hill City, South Dakota.

Schedel van T. rex in de Amerikaanse prairie (Servaes Neijens)

Hoe groot waren de eieren van T. rex en hoe lang duurde het voordat ze uitkwamen?

Eieren van een vleesetende dino (Flickr Cmalia TWU)

Er zijn nog nooit eieren gevonden van T. rex. Hoe groot ze precies waren weten we dus niet. Wel weten we dat andere grote vleesetende dino's langwerpige eieren legden, die meer dan 30 cm lang werden. Het zou dus zomaar kunnen dat dat ook voor T. rex gold. Hoe lang het duurde voordat een T. rex-ei uitkwam is moeilijk te zeggen, want informatie daarover blijft niet echt als fossiel bewaard. 

Op de foto zie je de eieren van Velociraptor, een vleesetende dino.

Waarom is T. rex zo lelijk?

"Mooi" en "lelijk"  is waarschijnlijk toch echt een kwestie van wat je gewend bent. Veel mensen vinden T. rex érg lelijk (en in ieder geval érg eng!), maar áls mens en T. rex elkaar al ooit in het echt zouden hebben kunnen tegenkomen, dan nog zal dat "mooi" of "lelijk" door mensenogen de T. rex verder waarschijnlijk een zorg zijn... wat voor T. rex belangrijk is, is dat een andere T. rex hem of haar "mooi" of "leuk" of "aantrekkelijk" vindt. Anders komen er geen jonge rexjes. En dat de ene T. rex de andere soms wel leuk vond, is maar al te goed bekend, want T. rex heeft het als diersoort meer dan een miljoen jaar uitgehouden.

Hoe mooi of lelijk zou een T. rex een mens wel niet vinden?

Roodgekleurde T. rex (DeviantArtChristoferson)

Had T. rex ook kleintjes?

T. rex jonkies (DeviantArt Tuomas Koivurinne)

Net als andere dino's zal ook T. rex gewoon eieren gelegd hebben, en voor de jonkies gezorgd hebben.

Wat voor een hart had T. rex en was het bloed rood?

Het hart van een dino wordt niet fossiel: het spiervlees verteert - en meestal zijn het alleen de botten die overblijven. Aan fossielen hebben we dus niet veel om iets over het hart te kunnen zeggen. Maar wat we wél weten is dat dinosaurussen (en dus ook T. rex) bij de reptielen horen. Aan de ene kant zijn ze familie van de krokodillen, en aan de andere kant stammen de vogels van de vleesetende dino's af. Als we naar het hart van een vogel kijken, én het hart van een krokodil er naast leggen, dan heb je een aardig idee van hoe een dinohart er uit zag... alleen wat groter natuurlijk! (tip: haal bij de slager een paar kippenhartjes, snij ze open om te zien hoe ze er van binnen uitzien... en probeer je voor te stellen hoe groot een kippenhart op tyrannosaurusformaat er uit zou zien...). Krokodillen en vogels hebben allebei "gewoon" rood bloed. We denken daarom dat ook dinosaurussen "gewoon" rood bloed hadden.

Goeie vraag!

Wanneer evolueerde T. rex zijn kleine armpjes?

Goeie vraag!

De korte armpjes zien we al bij de voorouders van T. rex; zo'n 75 miljoen jaar geleden waren de armpjes al behoorlijk kort geworden.

Was T. rex slim? Wat was het favoriete hapje van T. rex?

T. rex had geen idioot grote hersenen. Maar hij was duidelijk slim genoeg om het meer dan een miljoen jaar lang vol te houden.

Het lievelingseten van T. rex was Triceratops!

Triceratops (Black Hills Institute)

Is het ook mogelijk om de kleur te achterhalen van een T. rex of andere dino's? Waarom waren de vrouwtjes T-rexen groter en forser? Waarom leefden T-rexen alleen in Amerika?

Goeie vraag!

Bij een paar dinosaurusfossielen hebben onderzoekers de resten van "kleurstofcellen", de pigmentkorrels, in hun vel of veren teruggevonden. De precieze kleur is niet bewaard gebleven, maar de resten van die pigmentkorrels kunnen wel iets vertellen over wáár de dino een wat donkerder kleur had en waar niet. 

Bij veel zoogdieren zien we dat de mannetjes vaak iets groter zijn dan de vrouwtjes. Bij vogels is dat vaak net andersom; ook bij dino's -waar de vogels van afstammen- lijkt het erop dat de vrouwtjes vaak net iets forser waren. Soms zijn "waarom"-vragen in de paleontologie niet echt goed te beantwoorden, en dit is daar een voorbeeld van...

T. rex kon geen grote zeeën oversteken. Net zoals de kangoeroes nu netjes in Australië blijven, zat T. rex in Noord-Amerika "opgesloten". Nou ja, het lijkt er wel op dat (familieleden van) T. rex toen de zeespiegel misschien net even iets lager stond de oversteek naar Azië hebben kunnen maken, maar de "echte" T. rex vinden we echt alleen in westelijk Noord-Amerika. Tussen westelijk en oostelijk Noord-Amerika zat aan het eind van het Krijt namelijk óók een zee, en de oversteek naar Zuid-Amerika was toen ook niet mogelijk. 

Hoeveel T. rexen leefden er?

Dat is moeilijk te zeggen. We kunnen niet terug in de tijd reizen om een telling te doen. We kunnen wél een slim gokje wagen, door te kijken hoe groot het leefgebied van T. rex was (westelijk Noord-Amerika) en door uit te rekenen hoeveel eten een T. rex ongeveer nodig had. Een hele grote vleeseter heeft een heel groot territorium nodig. Er zijn allerlei sommetjes over gemaakt. Je vindt hier een (Engelstalig!) onderzoek van James Farlow. Farlow verwacht dat er in "T. rex country" plek was voor zo'n 80.000 grote vleeseters van 5000 kilo. Maar hij schrijft er wel bij dat er allemaal onzekerheden bij zitten. Hoeveel er precies leefden zullen we dus nooit weten.

Goeie vraag!

Kun je aan de hand van de botten, en eventueel fossiele huidstukken, zien hoe de huid van T. rex eruit zag?

Roodgekleurde T. rex (DeviantArtChristoferson)

De botten vertellen natuurlijk niet zoveel over hoe de huid er uitzag, maar huidafdrukken van dino's worden een heel enkele keer wel gevonden. Van T. rex kennen we jammer genoeg nog geen echt mooie fossiele huidafdrukken. Hopelijk komt dat nog een keertje.

Hoe oud kon T. rex worden?

De oudste exemplaren waarvan we de leeftijd weten (door jaarringen te tellen in de botten) waren bijna dertig jaar. Maar misschien konden ze nog wel iets ouder worden. Van de nieuwe vondst hebben we nog geen jaarringen geteld, dat hopen we binnenkort te kunnen doen. We weten wel dat we met een groot, volwassen dier te maken hebben, dat al behoorlijk oud is. Ergens in de dertig zou dus zomaar kunnen!

Jaarringen in een boomstam (Wikimedia)

Waar vonden de opgravingen van T. rex plaats?

Met een mesje schraap je gesteente weg (Servaes Neijens)

We hebben eerst in Wyoming gegraven, in het oosten van de staat. Daar kwamen we vier skeletten van Triceratops tegen, maar bij de T. rex visten we achter het net. Later in 2013 hebben we in Montana -in de buurt van het Fort Peck reservoir- wél een mooie T. rex kunnen opgraven.

Gebruikte T. rex zijn voorpoten ook of zijn die rudimentair net zoals de achterpoten van een walvis ?

T. rex zal zijn kleine voorpoten niet echt gebruikt hebben om andere dino's mee te vangen. En eten beethouden om het mee naar je bek te brengen lukt ook al niet... de pootjes zijn gewoon te kort. Maar voor het beetpakken van een tegenstribbelende prooi kunnen de pootjes best gebruikt zijn, en bij het zitten/liggen en weer opstaan zijn de voorpootjes natuurlijk óók handig.

T. rex in aanvalshouding, klaar om toe te happen (Black Hills Institute)

Waarom stierven de dino's uit?

Dinometeoriet

Een grote meteoriet-inslag in Mexico (bij Yucatán) is de boosdoener. Een Nederlandse onderzoeker, professor Jan Smit van de Vrije Universiteit Amsterdam, heeft daar heel veel onderzoek naar gedaan. Op deze pagina vind je wat meer informatie.

Was een stilstaand object wel of niet goed waar te nemen door T. rex? En is er wat bekend over de jachttechnieken van T. rex?

T. rex had érg goede ogen [zie ook eerdere vraag]. Dat T. rex geen stilstaande dingen zou herkennen lijkt niet heel waarschijnlijk. Het is natuurlijk wél zo dat bewegende dingen beter opvallen. 

Het is moeilijk om iets over jachttechnieken van T. rex te zeggen. We kennen jammer genoeg geen sporen van kuddes tyrannosaurussen, dus via sporen is het niet echt mogelijk om iets over groeps/kuddegedrag te zeggen. We moeten het dus hebben van andere aanwijzingen. Hoe dan ook: het feit dat T. rex het ruim een miljoen jaar heeft uitgehouden vertelt in ieder geval dat het een succesvolle jager was.

Etende T. rexen (DeviantArt)

Hoe ziet de poep van T. rex eruit?

Goeie vraag!

Dat is een leuke vraag! Paleontoloog Karen Chin heeft in 1998 een versteende drol ("coproliet", zeggen paleontologen) onderzocht, en ze is er vrij zeker van dat die coproliet van een T. rex afkomstig was. Je vindt hier een plaatje van die drol (en een Engelstalig verhaal).

Hebben jullie meer fossielen gevonden van dinosaurussen?

Jazeker, we hebben begin 2013 bijvoorbeeld vier Triceratopsen opgegraven.

Triceratops (Wikimedia)

Hoe lang duurde de opgraving van T. rex?

Pete Larson en Anne Schulp peuteren de schedel schoon (Servaes Neijens)

Deze T. rex hadden we met ongeveer tien man in twee weken tijd uit de grond - vooral ook omdat het gesteente rond de botten erg zacht was. Maar het prepareren, schoonmaken, verstevigen en opzetten gaat straks ontzettend veel meer tijd kosten.

Waarom willen jullie een T. rex?

Naturalis heeft al een paar mooie dinosaurusskeletten, maar dat zijn allemaal skeletten van planteneters. We hadden nog geen vleeseter staan, en Tyrannosaurus is natuurlijk wel één van de meest indrukwekkende vleeseters. We wilden dus érg graag een T. rex -- en dat lijkt nu dus te gaan lukken!

Goeie vraag!

Hoe groot is de grootste T. rex die ooit is gevonden?

T. rex was groot, erg groot (Naturalis, Erik Jan Bosch)

De allergrootste volwassen exemplaren zijn van kop tot staart net boven de 12 meter.

Hoe zeldzaam is T. rex?

T. rex is héél zeldzaam. Maar er zijn ook veel paleontologen en amateur-verzamelaars die veel tijd besteden aan het zoeken naar fossielen, dus er wordt zo nu en dan echt wel wat van een T. rex gevonden, maar zeker de meer complete skeletten zijn echt verschrikkelijk zeldzaam. 

Dat heeft er ook mee te maken dat T. rex een vleeseter was. Je komt in de natuur altijd veel meer planteneters tegen dan vleeseters. Maar... grappig genoeg komen we in sommige gesteentelagen in de Hell Creek Formation toch juist weer wat meer T. rex-botten tegen dan je zou verwachten, dus dat is goed nieuws!

Waarom kreeg T. rex in de loop van de jaren betere ogen?

T. rex (Walking with Dinosaurs)

T. rex had inderdaad érg goeie ogen, beter dan de oer-tyrannosaurussen en de dino's die daar dan weer aan vooraf gingen. Vergeleken met veel andere vleesetende dino's had T. rex bijzonder grote ogen, die ook nog eens heel handig in de schedel geplaatst stonden, zódanig dat T. rex erg goed diepte kon zien. Onderzoeker Kent Stevens van de University of Oregon heeft daar uitgebreid onderzoek naar gedaan. Maar op jouw vraag "waaróm" dat nou zo is, daar is moeilijker een antwoord op te geven: vooral in de paleontologie zijn de "waarom"-vragen vaak het lastigst. Wat we wel kunnen zeggen is dit: natúúrlijk heb je voordeel van goeie ogen, zeker als je voor de jacht-technieken het vooral van je zicht moet hebben, en niet -bijvoorbeeld- op geur of geluid afgaat. Dan is het inderdaad logisch dat je bij dino's die vooral op zicht jagen je na verloop van tijd betere ogen tegenkomt.

Hoeveel dino's hebben jullie gevonden?

We hebben begin 2013 al op een andere plek naar een T. rex gezocht. We hebben toen alleen stukken van de poot gevonden. En vier Triceratops-skeletten. Later in 2013 groeven we in Montana een Tyrannosaurus-skelet op. Bij elkaar hebben we dit jaar dus zes dinosaurussen opgegraven, maar ze waren niet allemaal even compleet.

T. rex jaagt op Triceratops (DeviantArt JPLegacy)

Kan T. rex springen?

Goeie vraag!

Een volwassen Tyrannosaurus rex woog misschien wel meer dan 5000 kilo. Beesten die minder groot zijn dan dat kunnen al niet erg goed springen – kijk maar naar olifanten. Een 5000 kilo zware T. rex zal dus zeker niet erg hoog of ver hebben kunnen springen.

Hoe hard kon T. rex rennen?

In de film Jurassic Park zie je T. rex in een achtervolging achter een jeep wel héél hard rennen. Misschien wel 70 kilometer per uur. Dat zal T. rex in werkelijkheid zeker niet gekund hebben. De topsnelheid van T. rex zal eerder rond de 20 kilometer per uur gelegen hebben; misschien iets sneller in korte sprintjes. Met flink doorfietsen zou je dus aan een achtervolgende T. rex kunnen ontsnappen!

Rennende T. rex (Wikimedia)

Wat is een T. rex?

T. rex in de dinotijd (Naturalis, Paul Bomers)

"Tyrannosaurus rex" was een grote, vleesetende dinosaurus die aan het eind van het Krijt, het eind van het dinotijdperk dus, in westelijk Noord-Amerika leefde -- zo'n 66 miljoen jaar geleden.

Wat kun je vertellen over het verteren van het voedsel na een schranspartij?

Er is wel het één en ander over de eetgewoonten van T. rex te vertellen. We kennen grote botten van -bijvoorbeeld- Triceratops die zijn aangevreten, behoorlijk versplinterd zelfs, bij het kaal-knagen. Kleinere botten en stukjes bot gingen zo, húp, mee naar binnen, want in de versteende drollen van Tyrannosaurus komen we versnipperde stukjes bot tegen.

T. rex jaagt op Triceratops (DeviantArt JPLegacy)

Is het skelet van T. rex die jullie naar Nederland willen halen een echt skelet, is het skelet echt 'gedragen'?

T. rex Stan (Black Hills Institute)

Jazeker, het is een echt skelet! Natuurlijk zijn de botten wel "fossiel" geworden, dus de botten zijn versteend. Maar bij dit fossiel zien de botten er nog erg goed uit; ze zijn niet platgedruk of vervormd, zoals we vaak bij andere dinosaurusbotten zien. Ideaal dus om straks een mooi skelet van "terug" te monteren.

Hoe groot is de schedel?

De schedel van deze T. rex is bijna anderhalve meter lang!

Schedel van T. rex in de Amerikaanse prairie (Servaes Neijens)

Wat gebeurt er als er te weinig geld opgehaald wordt? En hoe ziet het tijdschema er uit van het opgraven, prepareren, transport, in elkaar zetten tot aan de presentatie van het skelet?

Goeie vraag!

We gaan er natuurlijk vanuit dat we het geld bij elkaar gaan krijgen. Mocht het op een of andere manier toch niet lukken, dan gaan wij van het gedoneerde geld een andere toffe dinosaurus voor de nieuwe Dinozaal kopen. De nieuwe Dinozaal wordt hoe dan ook de moeite waard!

Voor het prepareerwerk en de montage verwachten we een jaar of twee nodig te hebben. In 2016 wordt het skelet gemonteerd. In de tussentijd lopen er allerlei onderzoeksprojecten; het betekent ook dat delen van het skelet de komende jaren op verschillende universiteiten te vinden zullen zijn, waar verschillende onderzoekers vanuit hún specialisme met de botten aan de slag gaan. Het wordt een heel heen-en-weer-gereis.

Waarom is het zo duur om T. rex naar Nederland te halen?

Bovenop alle kosten voor het uitgraven, prepareren, schoonmaken, verstevigen, de opbouw van het stalen frame, de montage, het transport, het onderzoek en de uiteindelijke uitwerking van de museale opstelling komt ook een marktconforme vergoeding voor de eigenaar van de grond waar het skelet is gevonden. We kennen de bedragen waarvoor in het verleden een paar relatief complete skeletten door musea en privéverzamelaars zijn aangeschaft, welke vrij hoog waren. Die bedragen, in combinatie met de uiteindelijke hoeveelheid botten, en de precieze kwaliteit ervan, zijn bepalend voor het uiteindelijke bedrag. We weten op dit moment nog niet precies hoe duur T. rex gaat worden. Zie ook het antwoord op vraag 15.

Goeie vraag!

Hoe lang kunnen de tanden van T. rex worden? En hoe lang duurt het voordat een T. rex papa of mama kan worden?

Tanden van T. rex

De grootste tanden van een T. rex worden -inclusief wortel- nog iets groter dan een forse banaan. Maar veel andere tanden in zijn bek zijn wel een stuk kleiner. 

De Amerikaanse onderzoeker Gregory Erickson heeft samen met een paar collega's de groei van T. rex bestudeerd, door naar de groeilijnen te kijken. Tyrannosaurus had ongeveer tussen zijn 12e en 18e levensjaar een ontzettende groeispurt. Rond de 20 jaar bereikte hij de volwassen leeftijd. Maar Erickson vond ook aanwijzingen dat dino's al papa of mama konden worden ruim vóórdat ze volwassen grootte bereikt hadden. 

Eten T. rexen elkaar ook op, bijvoorbeeld onder extreme omstandigheden of als er geen ander eten is?

We kennen wel aanwijzingen voor kannibalisme bij Tyrannosaurus rex. Er zijn botten gevonden van T. rex waar krassen en deuken op zitten die eigenlijk alleen maar door de tanden van andere T. rexen gemaakt kunnen zijn. Het is alleen de vraag of de kannibalistische T. rex de andere T. rex gedood had, of alleen een kadaver van dooie T. rex heeft aangevreten.

Goeie vraag!

Wat at Tyrannosaurus rex?

Tand van Tyrannosaurus rex (Servaes Neijens)

Bij T. rex stonden andere grote dino's zoals Triceratops en Edmontosaurus op het menu, want T. rex was een vleeseter en had behoorlijk wat vlees nodig om in leven te blijven. 

Hoe kun je aan het skelet van een T. rex zien hoe oud het dier is geworden?

Binnenin de botten van T. rex kunnen we groeilijnen zien. We moeten dan een bot doorzagen, of er met een soort appelboor een klein stukje uit halen. We kunnen het bot dan onder de microscoop bekijken en de groeilijnen tellen. Van de nieuwe T. rex hebben we dat nog niet gedaan, maar we weten dat ze minstens net zo groot is als een exemplaar dat op 28 jaar geklokt is.

Schedel van onze T. rex - bovenaanzicht (Servaes Neijens)

Hoe kun je aan het skelet van een T. rex zien of het een mannetje of een vrouwtje is?

Goeie vraag!
Het verschil tussen een mannetje en een vrouwtje zien we vooral aan de dikte van de botten. Vrouwtjes zijn verhoudingsgewijs wat forser en steviger gebouwd; mannetjes hebben relatief dunne botten.

Stel je vraag